Return to site

Gevaar in het onderbewustzijn: stress en vechten, vluchten en verstijven.

Wat is stress? Wat zijn de gevolgen van stress? Waarom hebben we stress? Hoe doe je aan stresspreventie?

Wat is stress?

Stress is het waarschuwingssignaal van de amygdala dat het lichaam in gevaar is. Onze waakhond (amygdala) scant de signalen die onze zintuigen doorgeven 24/7 op gevaar. Een waakhond in ons hoofd die nooit slaapt. Volautomatisch. Het is instinctief. We hoeven er geen boeken voor te lezen, cursussen voor te volgen en er geen examen in af te leggen. Als je midden in de nacht een hard geluid hoort schrik je wakker. Ook wanneer je rook ruikt spoort je waakhond je aan om te checken of je veilig bent. Onze waakhond weet dat elke seconde telt en bij gevaar neemt onze waakhond de controle over ons handelen over. Stress is niets anders dan het geblaf van je waakhond. Hoe groter het gevaar des te meer stress.

Wat zijn de gevolgen van onderbewust gevaar?

De gevolgen van onderbewust gevaar zijn desastreus. Hieronder een incompleet overzicht van wat stress met het lichaam doet.

  • Hartkloppingen, verhoogde hartslag en bloeddruk.
  • Hyperventilatie,benauwdheid en kortademigheid.
  • Pijn in je buik, maag en darm klachten.
  • Slaapstoornissen.
  • Paniekaanvallen of piekeren.
  • Spanning in het lichaam.
  • Spierpijn in armen en benen.
  • Rugklachten in schouders en onderrug.
  • Fysieke en mentale uitputting.
  • Huiduitslag.
  • Geheugen en concentratieproblemen.
  • Opvliegers (hevige emotionele reacties).
  • Koud afstandelijk.
  • Depressief voelen.

Stresswetenschapper Robert Sapolski vertelt in een vermakelijke lezing over de gevolgen van stress:

"Sustained or repeated stress can disrupt our bodies in seemingly endless ways. Neurons in the parts of the brain relating to learning, memory and judgment don't function as well under stress. ". - Robert Sapolski

Als toevoeging aan de bovenstaande lijst noemt hij nog diabetes, stress bij kinderen kan ervoor zorgen dat ze stoppen met groeien, stress ondermijnt het immuunsysteem waardoor je veel vatbaarder wordt voor infecties en als dat allemaal nog niet erg genoeg is worden vrouwen onvruchtbaar doordat de menstruatiecyclus verstoord is en mannen krijgen 'm' niet meer omhoog door stress.

Onderbewust gevaar triggert stress en de destructieve gevolgen van stress op het lichaam. Daarnaast triggert gevaar de 3F respons.

Waarom hebben we stress?

Stress is het alarm van het lichaam voor gevaar. Zonder stress zouden we niet weten dat we in gevaar zijn en zouden we niet kunnen overleven. We zouden namelijk niet in actie komen. Stress start ons beschermingsmechanisme op. De amygdala stelt voortdurend de volgende drie vragen:

  1. Ben ik veilig?
  2. Ben ik sterker?
  3. Ben ik sneller?

Wanneer fight, flight of freeze succesvol is geweest checkt de waakhond opnieuw. Als er een ander gevaar gespot is begin je weer van voren af aan.

Bij een fight is er een winnaar en een verliezer. De winnaar krijgt door zijn succes het idee dat het conflict aangaan een goede keuze was. Zijn geloof dat fight een succesvolle strategie is zal toenemen. In een toekomstige gelijksoortige situatie zal de waakhond in je weer voor fight kiezen. Het winnen van een conflict leidt dus tot meer conflict. Doordat de winnaar de volgende keer weer tot de aanval over zal gaan, is dat voor zijn omgeving onveilig. En dus leidt succes van fight tot meer gevaar en minder veiligheid.

Voor de verliezer van het conflict is fight geen succes gebleken. De verliezer zijn zelfvertrouwen krijgt een opdonder. De verliezer zal in een toekomstige gelijksoortige situatie minder snel voor fight kiezen en eerder voor flight. De verliezer trekt zich terug. De verliezer zal steeds minder opkomen voor zijn mening en standpunten. De verliezer verliest betrokkenheid. Disengagement is het gevolg van verlies.

Winst leidt tot meer conflict en verlies leidt tot meer flight. En dus is uiteindelijk iedereen een verliezer.

You might win a fight but you will still lose the war

Succesvolle flight draagt bij aan een sterker geloof dat vluchten een goede strategie is. Daardoor zal iemand de volgende keer weer flight kiezen. Een mislukte vlucht kan ook leiden tot freeze.

Gevaar is de bron van stress en de 3F respons. Fight flight freeze maakt gebruik van opgebouwde reserves in het lichaam. Dit is de reden waarom vrouwen opeens auto's kunnen optillen als hun baby eronder ligt. Maar als diezelfde vrouw een auto moet optillen om een lekke band te verwisselen dan lukt het haar niet. Bij aanhoudend gevaar raken de reserves van je lichaam uitgeput. Waar bij kortstondig gevaar de 3F respons succesvol is, werkt het beschermingsmechanisme bij aanhoudend gevaar niet.

Laura Delizonna PHD aan Stanford University vat de gevolgen van gevaar, stress en 3F op de werkomgeving als volgt samen:

"Ancient evolutionary adaptations explain why psychological safety is both fragile and vital to success in uncertain, interdependent environments. The brain processes a provocation by a boss, competitive coworker, or dismissive subordinate as a life-or-death threat. The amygdala, the alarm bell in the brain, ignites the fight-or-flight response, hijacking higher brain centers. This “act first, think later” brain structure shuts down perspective and analytical reasoning. Quite literally, just when we need it most, we lose our minds. While that fight-or-flight reaction may save us in life-or-death situations, it handicaps the strategic thinking needed in today’s workplace."

Maar je hoeft geen stress wetenschapper te zijn, of boeken te lezen om te weten dat stress niet gezond is. Wanneer het angstzweet je uitbreekt, je hartslag veel te hoog is en je ademhaling veel te snel gaat om goed zuurstof binnen te krijgen dan voel je dat er iets niet klopt. Wanneer je aanhoudend maagzuur, lucht in je buik of een te snelle of te langzame stoelgang hebt, weet je ook dat er iets niet klopt en merk je dat je lichaam daaronder lijdt. Ons lichaam is niet tegen constante stress opgewassen. Aan chronisch gevaar en stress zal het lichaam uiteindelijk bezwijken.

Bijna alle problemen waar managers mee te maken hebben zijn een verkapte vorm van 3F. Fight is conflict. Flight is vertrekkend talent. En freeze is ongemotiveerd personeel. Als 3F niet heeft gewerkt kan daar bovenop nog een burn out volgen. Geen goed vooruitzicht!

Hoe doe je aan stresspreventie?

Bepaalde vormen van leiderschap zijn in staat het gevaar te herkennen en aan te pakken. Daarmee verwijder je de brandhaard en dus doe je aan brandpreventie. En daarmee faciliteer je veiligheid. Wanneer iemand zich veilig voelt is er geen stress, en geen fight – flight - freeze. En dus ook geen conflict.

Wanneer een medewerker zich veilig voelt verdwijnt stress en dus ook de burn-out symptomen.

All Posts
×

Almost done…

We just sent you an email. Please click the link in the email to confirm your subscription!

OKSubscriptions powered by Strikingly